اين مقاله با تحليل توسعه پايدار و شناخت ابعاد اجتماعي ، اقتصادي و بوم شناختي آن در پي اثبات وجود مفهوم منظر پايدار و بيان تعريفي هر چند کلي از آن مي باشد. روش شناسي اين پژوهش مبتني بر مطالعات کتابخانه اي و بررسي هاي تطبيقي پيرامون ساختارهاي متعادل زندگي در برخي روستاهاي کشور است.با افزايش بيش از بيش جمعيت کره زمين و تاثير انسان بر محيط و زيست و توسعه شهر ها کره زمين دچار بحران شده آثار منفي زيست محيطي شهر تا آن اندازه افزايش يافته که بزرگترين تهديد در مقابل اين زيست بوم ها شمرده مي شود. مصرف بي رويه منابع (بوم شناختي ، اقتصادي و اجتماعي) نگران کننده است و يکي از تبعات آن مورد تهديد واقع شدن و عدم پايداري در کيفيت زندگي شهري است. يعني اگر با همين وضع به اين ساختار اتلافي ادامه دهيم در سال-هاي آينده با بحراني مواجه مي شويم. اين ناپايداري در عرصه¬هاي ذخاير طبيعي، تکنولوژي، شهرسازي، حقوق بشر، جامعه، فرهنگ و ... مي باشد. بشر در تمامي زمينه ها بر نامه ريزي ميکند تا سرعت رسيدن به بحران را کم کند. بخشي از اين قضيه در گرو فرهنگ و جامعه است.پايداري نگرشي است که از تغيير نگاه انسان به جهان متولد شده است. به دنبال طرح مسائل جدي زيست محيطي نظير آلودگي ها، افزايش دماي کره زمين و نابودي منابع طبيعي، بحث توسعه پايدار در سال 1987 ميلادي از طريق گزارش برونتلند تحت عنوان آينده ي مشترک ما توسط کميسيون جهاني محيط و توسعه در دستر کار قرار گرفت.در تعريف توسعه پايدار هيچ توافق نظري وجود ندارد، با اين همه کاربردي ترين تعريف را مي توان تعريف برونتلند به حساب آورد. "شيوه اي از توسعه که در عين رفع نياز هاي جامعه کنوني، از توانايي نسلهاي آينده در برآوردن نيازهايش نمي کاهد. اين الگوي توسعه تضمين کننده ي بقا، ثبات و پايداري چيز هايي است که بايد در جريان تغيير و تحول پديده ها ، باقي ، ثابت و پايدار بمانند و بقاي نسل آينده را هم تضمين کند."بخشي از اين قضيه در گرو شهرسازي ، معماري منظر و هر عضو ديگر تاثير گذار در اين ژانر همچون منظر است. در اين نوشته سعي بر آن است که با استفاده از تعاريف موجود در ارتباط با منظر ، وجود مفهوم منظر پايدار را مورد بررسي قرار دهيم.اين مساله داراي خلا و تناقض اطلاعاتي است ، که به لحاظ ترجمه هاي متفاوت از لغات مربوطه فقدان يک تصور غالب و کلي را نسبت به موضوع باعث مي شود. در اين تحقيق نخست به تعريف پايداري و توسعه پايدار پرداخته وسپس با تعاريف موجود از منظر آن را تحت عنوان عرصه¬اي در توسعه پايدار مورد بررسي قرار مي دهيم .
پايداري : تعريف پايداري از ديدگاه توسعه اي:
الف: پايداري به توانمندي جامعه اکوسيستم و يا هر سيستم درحال فعاليت کنوني اطلاق مي شود که مي تواند تا آينده نامعلوم ادامه ادامه فعاليت داده بدون اينکه بر اثر فرسايش يا تهي شدن منابع کليدي به حکم اجبار به سمت سقوط هدايت شود.
ب: توسعه اي که کيفيت زيستي انسان را در چارچوب ظرفيت حامل سامانه هاي پشتيباني کننده محيط زيست (اکوسيستم ها) بهبود مي بخشد.
ابعاد پايداري:
1- پايداري بوم شناختي :
پايداري بوم شناختي را مي توان در تداوم و ارتقاي سلامت و کارکردهاي اصلي محيط زيست تعريف نمود.اصل مهم در تفکر پايداري نگرش چند مقياسي/ فرامقياسي نسبت محيط زيست و مديريت فعاليت هاي انساني در چارچوب چنين چشم اندازي از محيط مي باشد. بر مبناي تعريف ، هر فعاليت توسعه انساني ( نظير ساخت محيط انسان ساخت). در حيطه يک يا چند بوم سامانه اصلي اتفاق مي افتد . لازمه برقراري و يا تداوم حالت پايدار در يک بوم سامانه همزيستي و ارتباط متعادل تمام ارکان و عناصر آن با يکديگر و با محيط فراتر مي باشد .شناخت مسيرهاي آسيب پذيري بوم سامانه (Odum,1989)مي تواند منجر به ايجاد نظام هاي پايدار انسان ساخت شود:
ويژگي هاي بوم سامانه خصوصيات فعاليت هاي انساني براي نيل به پايداري
رشد و تکامل دائمي
پايداري انرژي و ماده بهره وري در مصرف منابع طبيعي
داراي جايگاه بوم شناختي تناسب موقعيت فعاليت و بوم سامانه هاي پشتيبان
انطباق پذيري
تنوع زيستي حفظ و ارتقاي تنوع زيستي و پيچيدگي
ظرفيت حامل همخواني اندازه / مقياس
2- پايداري اجتماعي فرهنگي
تغييراتي که براي به بارنشستن آينده پايدار ضروري است ، همواره قيد و بند فرهنگ اجتماعي هر جامعه مي باشد و لازمه آن تغيير و بازبيني الگوها و ارزش هاي اجتماعي ناهمسان و نيز احياء باورها، سنت ها و الگوهايي است که رشد در فرهنگ تاريخي يک جامعه داشته و موافق و منطبق با تفکر پايداري مي باشد .نخستين قدم در اين فرآيند تضمين قطعي در رفع نيازهاي اصلي جامعه است.
همچنين اقتصاددانان نقش نظام هاي اجتماعي را در نيل به فرآيند پايدار رشد اجتماعي به کمک دو اصل سرمايه انساني و سرمايه اجتماعي توضيح مي دهند.
جامعه پايدار: بر اين مبنا جامعه پايدار ، جامعه اي است که در آن همزيستي متعادل جامعه انساني و محيط زيست طبيعي در راستاي بهره مندي توامان اجتماعي – اقتصادي برقرار گردد. خصوصيات چنين جامعه اي عبارتند از:
الف) بهره مندي مکفي از سرمايه هاي اصلي
ب) مشموليت / دربرگيرندگي (تنوع نژادي و فرهنگي و... در جهت افزايش سرمايه اجتماعي)
ج) برخورداري از سلامت ورفاه
د) برخورداري از آموزش
هـ) رشد و ارتقاي تعامل اجتماعي
و) برخورداري از اصول و ارزش هاي پايدار
3- پايداري اقتصادي:
پايداري در اقتصاد را مي توان در ايجاد رشد عادلانه و متوازن جامعه انساني و تضمين بهره مندي تک تک انسانها در طول زمان بدون وارد آوردن خدشه به منابع زيستي، طبيعي و فرهنگي تعريف نمود.
خصوصيات نظام اقتصاد پايدار
1- اقتصاد با حساسيت بوم شناختي. 2- نظام مبتني بر ارزش ( اقتصاددانان سبز ،اقتصاد را وسيله و نه هدف در جهت نيل به توسعه پايدار مي دانند ) 3- نظام عادلانه.4- تأکيد بر اقتصاد محلي. 5- تنوع و پيچيدگي. 6- ارزش نهادن به جامعه. 7- بهره وري
حال پس از مطالعه ابعاد توسعه پايدار ، تعريف منظر را بازخواني مي کنيم:
” پديده اي عيني ذهني ، پويا و نسبي که محصول تعامل انسان با محيط وجامعه با تاريخ است"
بر اساس اين تعريف منظراز جنس يک تعامل است و حاصل يک ارتباط. در اينجا سوال اين است که آيا مي توان يک مفهوم از اين جنس را در تمامي ابعاد پايداري مورد بررسي قرار داد يا نه. بگونه اي ديگر مساله را بررسي مي¬کنيم. اگر موضوع مورد بررسي معماري منظر پايدار بود، به راحتي آن را در ظرف اين ابعاد بررسي مي کرديم. چرا که معماري منظر اساسا يک پديده عيني است. که شامل يک نظام اقتصادي مختص خود مي باشد. گاهي يک معماري (مثلا معماري يک منطقه يا يک سبک معماري) با محوريت اصول اقتصادي ساختار گرفته و تمامي خصوصيات يک نظام اقتصادي پايدار را داراست. معماري در رعايت ابعاد بوم شناختي و اجتماعي نيز مي تواند با همين شکل ظاهر شود.
حال به منظر برميگرديم، آنچه حاصل تعامل محيط و مخاطب خود مي¬باشد، پديده اي عيني در محيط است که با حضور مخاطب خود و نحوه ارتباطش با آن معنا مي گيرد. در اينجا نمونه اي را که واجد اين خصوصيات باشد مورد بررسي قرار مي دهيم. براي اين منظور بوم¬سامانه¬اي را به عنوان منظر پذيرفته و در آن ابعاد پايداري را بررسي مي کنيم. اين بوم سامانه را حاصل تعامل محيط و مخاطب مي دانيم.
کندوان: زندگي جاري در روستاي کندوان حاصل تعاملي معني دار بين انسان و بستر وي مي باشد. کندوان روستايي است که شرايط استثنائي محيطي به مرور زمان نحوه خاصي از زندگي و شکل خاصي از معماري را براي بومي¬هاي آن منطقه به وجود آورده است. اين پروسه کاملا در غالب تعريف ما از منظر جاي مي گيرد . " پديده اي عيني ذهني ، حاصل تعامل انسان با محيط" حال در اين جا يکايک دسيپلين هاي توسعه پايدار را بررسي مي کنيم.
بوم شناخت:
بهره وري در مصرف منابع طبيعي که در اثر نوع خاص همنشيني توده ي معماري و بستر خود يا سينرژي اين دو حاصل شده است. ترکيب کوه و توده هاي سنگي با ساختمانها تعاملي خلاقانه در جهت يکپارچگي با محيط است. اين ترکيب حتي خللي در سيماي کلي اين منطقه و هماهنگي آن با بستر کوهستاني به وجود نياورده است. نظام اقتصادي کشاورزي و دامداري حاکم بر روستا نيز در جهت تقويت اين هماهنگي است.
اجتماعي فرهنگي:
سرمايه ي انساني و سرمايه¬ي اجتماعي که انگيزه ي فرد و جامعه را در راستاي رشد و منفعت جمعي توضيح مي دهد ، را در اين جامعه مي توان مشاهده کرد. چرا که پس از سال¬هاي متمادي، اين اجتماع کوچک به صورت تعادلي پويا در جريان است.
اقتصادي:
از جمله خصوصيات اصلي نظام اقتصاد پايدار اقتصاد با حساسيت بوم شناختي،* تأکيد بر اقتصاد محلي و بهره*وري است. اين جامعه به لحاظ اقتصادي خود کفاست واساساً* خود کفايي اقتصادي از خصوصيات اصلي نظام اقتصادي روستايي است.
با بررسي خصوصيات وابعاد پايداري در اين جامعه کوچک مي*توانيم آن را مثالي از يک بوم سامانه*ي پايدار دانسته و با توجه به اينکه در قبل از اين بحث، آن را با تعاريف موجود از منظر منطبق دانستيم، مي*توانيم آن را منظري پايدار بدانيم.
نتيجه*گيري:
در اين مثال که يک نمونه تطبيقي را مورد بررسي قرار داديم و وجود تمامي ابعاد پايداري را در آن مشاهده کرديم. اما لزومي براي وجود تمامي دسپلين*هاي توسعه*ي پايدار در منظر نيست. در اينجا اگر بخواهيم تعريفي کلي از منظر پايدار بيان کنيم مي*گوييم:
"تعاملي معني*دار بين محيط و مخاطب که بتونند تا آينده نامعلوم ادامه داشته باشد"حال اگر براي حفظ و ثبات اين تعادل نيازي به هر کدام از ابعاد پايداري باشد،* ملزم به رعايت آن هستيم. امکان اينکه اهميت يکي از اين فاکتورها بيش از فاکتورهاي ديگر باشد وجود دارد، به عنوان مثال منظر با توجه جنس تعاملي خود اساساً* بيشتر وابسته به عوامل اجتماعي است. اما نمي*توانيم نقش ابعاد ديگر پايداري را در اينجا ناديده بگيريم،* چون اساساً توسعه پايدار با توجه به خصلت فرامقياسي بودنش نمي*تواند، تنها از يک بعد مورد بررسي واقع قرار گرفته و بقيه*ي فاکتورها ناچيز تصور شود.
امضا amir 73